เมื่อต้องการช่างภาพครอบครัวริมหาดในพัทยา

งานถ่ายภาพครอบครัวที่ชายหาดดูเป็นงานง่าย ทะเลโล่งกว้าง แสงช่วงโกลเดนอาวร์ เด็ก ๆ อยู่ริมน้ำ แต่ในความเป็นจริง อากาศร้อน ทราย ความเหนื่อย และอารมณ์ที่เดาได้ยากของคนที่มาถ่าย พันกันเป็นปมแน่น มีเวลา 20 นาทีก่อนที่ลูกคนโตจะร้องเอาไอศกรีม และ 30 นาทีก่อนที่ลูกคนเล็กจะเริ่มงอแง ภาพที่สมบูรณ์แบบเกิดขึ้นในช่วงระหว่างนั้น และช่างภาพต้องจัดภาพนั้นให้ลงตัวให้ได้

พอร์ตงานครอบครัวที่ช่างภาพในพัทยาเผยแพร่ ส่วนใหญ่ถ่ายมาในสภาพแบบเดียวกัน คือตอนเช้า 7:00–8:30 น. หรือตอนเย็น 17:00–18:30 น. หาดสะอาดไม่มีนักท่องเที่ยว เด็กอายุ 4 ถึง 10 ขวบ พ่อแม่ใจเย็น ช่วงนี้ถ่ายสะดวกที่สุดและได้ผลจริง ปัญหาคืองานถ่ายครอบครัวที่ลูกค้าจองเข้ามาจริง ๆ ไม่ค่อยตรงกับช่วงนี้ ที่เจอบ่อยกว่าคือต้องถ่ายระหว่างมื้อเช้ากับมื้อเที่ยง ระหว่างลงสระกับมื้อเย็น หรือในเวลาว่าง 40 นาทีก่อนออกเดินทางกลับบ้าน ในสภาพแบบนี้ ความต่างระหว่างช่างภาพฝีมือดีกับฝีมืออ่อนจะเห็นได้ทันที

งานถ่ายครอบครัววัดฝีมือช่างภาพเรื่องอะไรบ้าง

เด็ก อายุเป็นตัวกำหนดแผนโดยตรง เด็กต่ำกว่า 3 ขวบทนอยู่ที่เดียวได้ไม่เกิน 15 นาที เด็ก 5 ถึง 7 ขวบถ่ายได้ 30–40 นาทีโดยพัก 1 ครั้ง วัยรุ่นถ่ายได้ 1 ชั่วโมง แต่ช่างภาพต้องรู้จักเปลี่ยนจังหวะ ถ้าช่างภาพตกลงรับ “ถ่ายภาพครอบครัว 1 ชั่วโมง” โดยไม่มีข้อแม้ทั้งที่มีเด็กเล็ก นั่นเป็นสัญญาณไม่ดี ช่างภาพที่มีประสบการณ์จะเสนอเองให้ลดเวลาลง หรือย้ายครึ่งหนึ่งไปถ่ายในที่ร่ม

ขนาดของกลุ่ม ครอบครัวที่มีพ่อแม่ 2 คนกับลูก 1 คนถ่ายไม่เหมือนครอบครัว 4 คน เมื่อมี 3 คนในเฟรม ยังเล่นกับการหันตัว ระยะห่าง และจับจังหวะทีละคู่ได้ แต่พอเป็น 5 คนก็กลายเป็นโจทย์การจัดองค์ประกอบภาพไปแล้ว คือต้องเห็นทุกคน ไม่มีใครถูกบัง หน้าทุกคนอยู่ในแสงเดียวกัน และไม่มีใครมองไปทางอื่น ช่างภาพที่ถ่ายริมหาดหลายคนถ่ายคู่รักได้ดี แต่พอเป็นกลุ่มก็เอาไม่อยู่ ซึ่งดูพอร์ตก็เห็นทันที ภาพครอบครัวส่วนใหญ่เป็นแบบ “พ่อ แม่ ลูกหนึ่งคน” ส่วนงานที่มีปู่ย่าตายายหรือมีเด็ก 2–3 คนมีน้อยจนนับนิ้วได้

ทรายกับน้ำ สองอย่างนี้ไม่ใช่ฉากหลัง แต่เป็นสภาพแวดล้อมที่ช่างภาพต้องทำงานด้วย ทรายเปียกสะท้อนแสงขึ้นมาจากด้านล่าง ทำให้หน้าดูแบน ทรายแห้งแทรกเข้าไปใต้เสื้อผ้าและในเส้นผม คลื่นที่ซัดเข้ามาทำให้ทุกคนเปลี่ยนท่าทุก 5 วินาที เด็กที่เมื่อครู่ยังตัวแห้ง ผ่านไป 1 นาทีก็วิ่งมาทั้งที่กางเกงเปียก ช่างภาพฝีมือดีจะดึงทั้งหมดนี้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของฉาก ชายกางเกงขาสั้นที่เปียกก็กลายเป็นภาพที่มีชีวิตชีวา ไม่ใช่ตำหนิ ส่วนช่างภาพฝีมืออ่อนจะพยายามลบทั้งหมดนี้ออกตอนแต่งภาพ

แดดจัด ในพัทยา ภาพครอบครัวตอนเที่ยงถือเป็นงานอีกแนวหนึ่ง บนชายหาดยิ่งยากเป็นพิเศษ เพราะทรายกับน้ำทำหน้าที่เหมือนแผ่นสะท้อนแสงเพิ่มอีก 2 แผ่น ขณะเดียวกันเด็กก็เหนื่อยเร็วกว่าผู้ใหญ่ 2 เท่า ถ้าในพอร์ตมีภาพครอบครัวตอนกลางวันที่เด็กลืมตาได้เป็นปกติและสีหน้าผ่อนคลาย แสดงว่าช่างภาพรู้ว่าต้องทำอย่างไร แต่ถ้าภาพครอบครัวทั้งหมดถ่ายเฉพาะตอนเช้ากับตอนเย็น นั่นคือช่างภาพเลือกกรองงานยากออกไปเอง

จังหวะการถ่าย การถ่ายภาพครอบครัวไม่ใช่การโพสท่า ภาพ “พอร์ตเทรตครอบครัว” แบบจัดท่าที่ทุกคนหันหน้ายิ้มเข้ากล้อง จะใช้ได้ก็ต่อเมื่อเด็กอารมณ์ดีเท่านั้น ซึ่งเกิดขึ้นไม่บ่อย อาจแค่ 10 เปอร์เซ็นต์ของเวลา อีก 90 เปอร์เซ็นต์มักดูฝืน ภาพครอบครัวที่ดีเป็นงานกึ่งสารคดี เด็กเล่น พ่อแม่มองดู แล้วช่างภาพจับภาพวินาทีที่เป็นธรรมชาตินั้นไว้ ช่างภาพจึงต้องใช้วิธีทำงานอีกแบบ คือถ่ายเป็นชุดสั้น ๆ ไวต่อสิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้า และกำกับให้น้อยที่สุด ดูจากภาพเดียวจะไม่เห็น แต่ดูทั้งชุดจะเห็นทันที

ควรมองหาอะไรในพอร์ตงานครอบครัว

เด็กในสถานการณ์ที่เป็นธรรมชาติ กำลังเล่น วิ่ง คุยกับพ่อแม่ หรือหันไปสนใจอะไรสักอย่าง ถ้าในพอร์ตมีแต่ “พอร์ตเทรตครอบครัว” แบบจัดท่า (ทุกคนยืน ทุกคนมองกล้อง ทุกคนยิ้ม) นั่นคือรูปแบบที่ได้ผล 10 เปอร์เซ็นต์ของเวลา ส่วนอีก 90 เปอร์เซ็นต์ออกมาดูฝืน

มีเด็กมากกว่า 1 คนในเฟรม ถ่ายเด็ก 1 คนง่ายกว่าถ่าย 2 หรือ 3 คน ถ้าในพอร์ตมีแต่ครอบครัวลูกคนเดียว ก็ยังไม่มีอะไรพิสูจน์ว่าช่างภาพรับมือกับกลุ่มได้

เด็กหลายช่วงวัย พอร์ตงานครอบครัวที่ดีจะมีทั้งเด็ก 3 ขวบ เด็ก 10 ขวบ และวัยรุ่น แต่ละวัยต้องใช้จังหวะการถ่ายไม่เหมือนกัน ถ้าโชว์แต่เด็กวัย “ถ่ายง่าย” 5 ถึง 8 ขวบ แปลว่าช่างภาพถนัดงานกับเด็กที่ให้ความร่วมมือ และอาจทำอะไรไม่ถูกเมื่อเจอเด็กทารกหรือวัยรุ่น

ภาพพ่อแม่ที่ถ่ายแยก งานถ่ายครอบครัวมักต้องมีภาพคู่ของพ่อแม่โดยไม่มีลูกสักสองสามภาพ เก็บไว้เป็นความทรงจำของพ่อแม่เอง ถ้างานครอบครัวในพอร์ตมีแต่ภาพหมู่ ไม่มีภาพคู่เลย แสดงว่าช่างภาพไม่ได้ทำงานส่วนนี้

ภาพบนชายหาดตอนกลางวัน ไม่ใช่ภาพตอนพระอาทิตย์ตก ถ้าไม่มีภาพแบบนี้ แปลว่าช่างภาพเลี่ยงสภาพการถ่ายที่ยาก และถ้าคุณขอถ่ายตอนกลางวัน เขาจะทำอะไรได้จำกัดมาก

ควรคุยอะไรกันก่อนถ่าย

อายุของเด็กมาเป็นเรื่องแรก นิสัยของเด็ก: ถ้าเด็กไม่ชอบถ่ายรูป ควรบอกไว้ล่วงหน้า ช่วงเวลา: ถ้าช่างภาพเสนอช่วงโกลเดนอาวร์แต่คุณไม่สะดวก ให้ถามหาช่วงอื่น อย่าตกลงไปเงียบ ๆ ทั้งที่เวลานั้นไม่สะดวก ระยะเวลา: 1 ชั่วโมงกับเด็ก 2 คนที่อายุต่ำกว่า 5 ขวบไม่ค่อยมีประโยชน์ 30–40 นาทีได้ผลดีกว่า สถานที่: จะถ่ายที่หาดหน้าโรงแรมหรือจุดที่เลือกมาโดยเฉพาะ แสงและจำนวนคนต่างกันมาก

ส่วนเสื้อผ้าเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ต้องพูดแยกต่างหาก ผ้าสีขาวบนชายหาดถ่ายออกมาไม่ดีตอนเที่ยง แต่ออกมาดีตอนพระอาทิตย์ตก สีสดเมื่ออยู่ใกล้น้ำจะแย่งความสนใจไปจากใบหน้า เมื่อต้องจัดสีเสื้อผ้าของคนในครอบครัว เสื้อเชิ้ตขาวเหมือนกัน 5 ตัวจะดูจัดฉาก ส่วนต่างคนต่างใส่ก็ดูสะเปะสะปะ คุมโทนสีไว้ด้วยกัน (3–4 เฉดที่ใกล้เคียงกัน) จะดีกว่าพยายามแต่งให้เหมือนกันหมด ช่างภาพที่ดีบางครั้งก็แนะนำเรื่องแบบนี้ให้เองตอนคุยกันทางข้อความ

อีกเรื่องคือคุณพร้อมแค่ไหนที่จะเท้าเปียกและเปื้อนทราย ถ้าพ่อแม่ไม่พร้อมให้เสื้อผ้าเลอะ งานถ่ายก็จะจำกัดอยู่แค่ภาพท่านั่งที่ไม่โดนน้ำ แบบนี้ก็ถ่ายได้ แต่น่าเบื่อกว่า ถ้าพร้อม ช่างภาพก็มีอิสระในการทำงาน เรื่องนี้ก็ควรคุยกันไว้ด้วย

ควรมองหาที่ไหน

จะเอาช่างภาพครอบครัวจากกรุงเทพฯ หรือจากจังหวัดอื่นมาเทียบกับช่างภาพท้องถิ่นก็ไม่มีประโยชน์ คนในพื้นที่รู้จักจอมเทียน รู้จักหาดวงศ์อมาตย์ รู้จักนาเกลือ รู้ว่าตอนเช้าหาดตรงไหนโล่ง ตรงไหนคนแน่นหลัง 4 โมงเย็น รู้ว่าวันเสาร์ตั้งแต่ 5 โมงเย็น จอมเทียนฝั่งใต้ถ่ายอย่างไรก็มีตัวประกอบติดเข้ามาในเฟรม เรื่องเล็กน้อยเหล่านี้เป็นตัวชี้ขาดงานถ่าย และต้องสั่งสมกันเป็นปี ๆ

ในบรรดาโปรไฟล์สาธารณะของช่างภาพในพัทยา ราว 1 ใน 3 เห็นได้ชัดว่าเน้นเฉพาะงานครอบครัวและงานคู่รัก ราว 1 ใน 4 ถ่ายงานแต่งงานเป็นหลัก ที่เหลือรับงานหลายแบบโดยค่อนไปทางงานถ่ายนักท่องเที่ยว งานแต่ละแบบใช้เทคนิคและประสบการณ์ต่างกัน ช่างภาพงานแต่งงานอาจถ่ายครอบครัวได้ไม่เลว แต่ไม่ค่อยใช่จุดแข็งของเขา ช่างภาพที่รับถ่ายนักท่องเที่ยวอาจได้ภาพดี ๆ ที่เป็นธรรมชาติ แต่บางครั้งก็รับมือกลุ่มใหญ่ไม่ไหว ช่างภาพที่ถ่ายงานครอบครัวโดยเฉพาะมักเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดสำหรับครอบครัวที่มีเด็ก แต่ในโปรไฟล์สาธารณะมีช่างภาพแบบนี้น้อยกว่าที่เห็นจากคำแนะนำตัวของแต่ละคน

สิ่งที่พอร์ตบอกไม่ได้

ช่างภาพใจเย็นแค่ไหนกับเด็กที่ไม่อยากถ่ายรูป เปลี่ยนแนวทางการถ่ายได้ไหมเมื่อแผนพัง ส่งไฟล์งานที่เสร็จแล้วเร็วแค่ไหน (สำหรับความทรงจำของครอบครัว เรื่องนี้มักสำคัญ) และจัดการกับการขอแก้ไขงานอย่างไร ทั้งหมดนี้จะเห็นได้ก็ตอนคุยกันก่อนถ่ายและตอนเจอกันจริงเท่านั้น จากข้อความที่คุยกันก็พอดูออกได้บ้าง คือดูว่าช่างภาพถามเรื่องอายุเด็ก จังหวะการถ่าย และข้อจำกัดต่าง ๆ มากน้อยแค่ไหน ถ้าถาม แปลว่ามีประสบการณ์ ถ้าตอบกลับมาแต่เรตราคา แปลว่าเขามองการถ่ายภาพเป็นบริการอย่างหนึ่ง โดยไม่เข้าใจบริบทของงาน

งานถ่ายภาพครอบครัวในพัทยาไม่ใช่แนวงานที่ยาก เพียงแต่ต้องใส่ใจรายละเอียดมาก ภาพส่วนใหญ่ในแกลเลอรีที่ส่งมอบดูมีชีวิตชีวาไม่ใช่เพราะแสงสวย แต่เพราะช่างภาพจับจังหวะระหว่างที่เด็กคนหนึ่งเหนื่อยกับอีกคนงอแงได้ทัน นั่นคือฝีมือ ไม่ใช่โชค