ช่วงเที่ยงของพัทยาคือราว 11:30–14:30 น. ดวงอาทิตย์เกือบตรงศีรษะ เงาสั้นและคมแข็ง ทรายกับน้ำทะเลสะท้อนแสงขึ้นมาจากด้านล่างเหมือนเป็นแหล่งแสงที่สอง นี่เป็นช่วงเวลาที่ถ่ายภาพลำบากที่สุดของวัน แต่งานถ่ายของนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่กลับตรงกับช่วงนี้พอดี คือระหว่างมื้อเช้ากับเวลางีบตอนบ่าย หลังเดินทางมาถึง ก่อนมื้อเย็น หรือในชั่วโมงที่ว่างระหว่างโปรแกรมเที่ยว
เรื่องนี้ไม่เกี่ยวกับรสนิยมของช่างภาพ พัทยาอยู่ที่ละติจูด 12° ช่วงปลายเดือนเมษายนและกลางเดือนสิงหาคมดวงอาทิตย์ขึ้นสูงจากขอบฟ้ามากกว่า 88° แทบจะตรงศีรษะพอดี แสงส่องลงมาเป็นแนวดิ่ง ตกกระทบทรายขาวแล้วสะท้อนกลับขึ้นมา ซ้ำยังมีแสงสะท้อนจากทะเลและผนังกระจกอาคารพุ่งเฉียงเข้ามาในภาพ กล้องจึงรับแสงจากสี่แหล่งพร้อมกัน และ Lightroom ก็แยกแสงที่ปนกันยุ่งเหยิงนี้ในภาพที่ถ่ายเสร็จแล้วไม่ได้ ถ้าไม่ได้แก้กันที่หน้างาน ก็คือไม่ได้แก้
เกิดอะไรขึ้นกับใบหน้า
เมื่อดวงอาทิตย์อยู่ตรงศีรษะ คิ้วจะทอดเงาเข้มทับดวงตา จมูกทอดเงาเป็นแถบคม คางทอดเงามืดรูปลิ่มลงบนลำคอ ขณะที่แก้มกับหน้าผากรับแดดเต็ม ๆ จนสว่างจ้าเป็นปื้นขาว ใบหน้าจึงกลายเป็นหน้ากากที่มีแต่ปื้นสว่างกับปื้นมืดตัดกัน
นี่ไม่ใช่ข้อบกพร่องของกล้อง แต่เป็นไปตามกฎของแสง ซึ่งไปแก้ทีหลังตอนแต่งภาพไม่ได้ เพราะดวงตาที่จมอยู่ในเงาก็อยู่ในเงาตั้งแต่ในไฟล์ RAW จะดึงเงาขึ้นตอนแต่งภาพก็ได้ แต่ผิวจะออกเทาและด่างเป็นหย่อม ๆ ใครดูภาพพอร์ตเทรตนั้นก็ดูออกว่าถูกแต่งแก้มา
แล้วยังมีเรื่องของร่างกายอีก เจอแดดตรง ๆ คนเราจะหยีตา มุมปากก็เกร็งตาม เพราะเวลาหยีตา ใบหน้าครึ่งบนจะย่นตามไปทั้งหมด ไม่ใช่แค่ดวงตา รอยยิ้มจึงกลายเป็นหน้าเหยเก ถ้าเป็นเด็กจะเห็นได้ทันที ส่วนผู้ใหญ่ทนได้นานกว่า แต่ผ่านไป 15 นาทีก็ล้าไม่ต่างกัน
อะไรสะท้อนแสงกลับมา
ที่พัทยา แสงตอนเที่ยงมีตัวช่วยสามอย่าง ซึ่งตามองไม่เห็นว่ากำลังทำงาน แต่เห็นผลในภาพถ่าย
ทราย ทรายแห้งสีอ่อนของหาดจอมเทียนสะท้อนแสงจากด้านล่างขึ้นมาที่คาง ลำคอ และรูจมูก ในภาพจึงได้แสงที่ดูแปลกเหมือนกลับหัวกลับหาง คือใบหน้าครึ่งบนอยู่ในเงา ส่วนครึ่งล่างกลับสว่าง หาดวงศ์อมาตย์และหาดพัทยาก็ให้ผลแบบเดียวกัน แต่เบากว่าเพราะทรายที่นั่นสีเข้มกว่า
น้ำ ทะเลตอนเที่ยงของวันที่ลมสงบมีผิวเป็นมันวาว ถ้าดวงอาทิตย์ทำมุมพอดี ผิวน้ำจะสะท้อนแสงจ้าพุ่งเฉียงเข้าเลนส์เต็ม ๆ วันที่ฟ้าหลัว น้ำจะออกมาเป็นสีน้ำเงินแบน ๆ ส่วนวันที่ผิวน้ำเป็นประกาย น้ำจะกลายเป็นปื้นขาวที่กล้องอ่านค่าเป็นแสงโอเวอร์ ปื้นแบบนี้แต่งภาพกู้กลับมาไม่ได้ เพราะตรงนั้นไม่มีข้อมูล
กระจกและกระเบื้อง ระเบียงคอนโด สระว่ายน้ำโรงแรม เฉลียงร้านอาหาร ล้วนทำหน้าที่เหมือนกระจกเงา หน้าต่างที่อยู่หลังไหล่ลูกค้าสะท้อนแดดเข้ามาในภาพ กระเบื้องสีอ่อนริมสระสะท้อนแสงกลับขึ้นมาบนเสื้อผ้า ประตูกระจกทำให้เกิดแสงวาบจากด้านข้าง ซึ่งจะเห็นก็ต่อเมื่อถ่ายไปแล้ว
ช่างภาพฝีมือดีทำอย่างไร
ไม่ถ่ายแบบเดียวกับตอนเช้า พูดให้ชัดคือเลือกหนึ่งในสี่ทางต่อไปนี้
หลบเข้าร่ม แต่ไม่ใช่ร่มเงาแบบไหนก็ได้ ร่มเงาต้นปาล์มเป็นเงาด่าง ๆ ผ่านไปสิบวินาทีใบก็ขยับ รอยด่างบนใบหน้าก็ขยับตาม ที่ใช้ได้คือร่มเงาทึบที่สม่ำเสมอจากอาคาร กันสาดทึบ ซุ้มโค้ง หรือโถงบันได ภาพพอร์ตเทรตธุรกิจก็ถ่ายกันในร่มเงาแบบนี้ เมื่อต้องการฉากหลังเรียบ ๆ ที่ไม่ดูเป็นโปสการ์ดท่องเที่ยว
ยิงแฟลชลบเงา แดดลงมาจากด้านบน แฟลชยิงจากด้านหน้า แสงแฟลชเข้าไปลบเงาใต้คิ้วและใต้คาง ใบหน้าจึงกลับมาเห็นชัดอีกครั้ง เทคนิคนี้ช่างภาพที่รับงานเชิงพาณิชย์คนไหนก็รู้ตั้งแต่ปีแรก แต่ในงานถ่ายริมหาดและตามถนนของพัทยากลับไม่ค่อยได้เห็น เพราะช่างภาพส่วนใหญ่ในตลาดที่นี่ถ่ายด้วยแสงธรรมชาติอย่างเดียว ซึ่งพอเจอแสงตอนเที่ยงก็ดูออก ถ้าในพอร์ตโฟลิโอเห็นว่าใช้แฟลชแยก หรืออย่างน้อยก็แผ่นสะท้อนแสง นั่นเป็นสัญญาณอีกข้อหนึ่ง
เอาแสงแข็งมาใช้สร้างภาพ เล่นกับคอนทราสต์ ลวดลายกราฟิกของเงา ภาพซิลูเอตตัดกับทะเล และภาพถ่ายด้านข้างที่ใบหน้าครึ่งหนึ่งสว่างอีกครึ่งอยู่ในเงา ทางนี้เหมาะกับภาพพอร์ตเทรตเดี่ยวของผู้ใหญ่ แต่ใช้กับครอบครัวที่มีเด็กไม่ได้ เพราะเด็กโพสท่าค้างไว้ไม่ไหว ขณะที่ภาพแบบนี้ต้องคุมท่าทางอย่างแม่นยำ
ตัดแผนการถ่ายให้สั้นลง นี่เป็นทางที่ซื่อตรงที่สุด ถ้าตอนเที่ยงได้ภาพที่ใช้ได้แค่สามถึงห้าภาพแทนที่จะเป็นยี่สิบ ช่างภาพจะเสนอว่าไม่ควรยืดเวลาถ่าย หรือให้เลื่อนไปเวลาอื่น เรื่องนี้ดูได้ตั้งแต่ตอนคุยกันทางข้อความ ช่างภาพที่ถ่ายตอนเที่ยงเป็นจะเสนอเองว่าให้เริ่มเร็วขึ้น ย้ายบางภาพเข้าไปถ่ายในอาคาร หรือถ่ายให้จบในครึ่งชั่วโมงแทนหนึ่งชั่วโมง ถ้าเขารับงาน “ถ่ายหนึ่งชั่วโมงริมทะเลตอน 13:00 น.” โดยไม่ทักท้วงอะไรเลย นั่นเป็นสัญญาณที่ไม่ดี
ต้องดูอะไรในพอร์ตโฟลิโอ
ภาพพระอาทิตย์ตกใครก็ถ่ายออกมาสวย ฟีด Instagram ที่มีแต่ภาพช่วงโกลเดนอาวร์ไม่ได้พิสูจน์อะไร ให้ดูภาพที่ถ่ายตอนกลางวัน
ดวงตา ในชุดภาพที่ถ่ายตอนเที่ยง ดวงตาจมอยู่ในเงาดำหรือคนในภาพหยีตาอยู่หรือไม่ ถ้าใช่ แปลว่าช่างภาพถ่ายไปตรง ๆ ทั้งอย่างนั้น ถ้าเห็นดวงตาชัดเป็นปกติ แปลว่าเขาปรับมุมถ่ายหรือใช้แฟลช
เงาบนใบหน้า ตอนเที่ยงใต้จมูกและใต้คางมีเงาเสมอ ถ้าเป็นแถบเงาคมแข็ง แปลว่าถ่ายกลางแดดตรง ๆ โดยไม่ได้แก้อะไร ถ้าเงานุ่ม แปลว่าถ่ายในร่มหรือใช้แฟลชลบเงา
เสื้อผ้าสีขาว ตอนเที่ยงสีขาวจะสว่างจ้าจนกลายเป็นขาวโพลน ไม่เหลือเนื้อผ้า ไม่เหลือรอยพับ ถ้าเสื้อเชิ้ตหรือเดรสสีขาวในพอร์ตโฟลิโอยังเห็นเนื้อผ้า แปลว่าช่างภาพคุมค่าแสงได้
หน้าต่างในภาพที่ถ่ายในอาคาร ภาพในอาคารตอนเที่ยงมักถ่ายติดหน้าต่างที่สว่างจ้า ถ้าในภาพยังเห็นว่านอกหน้าต่างมีอะไร แปลว่าบาลานซ์แสงได้ลงตัว ถ้าหน้าต่างกลายเป็นปื้นขาวโพลน แปลว่าช่างภาพวัดแสงครั้งเดียวแล้วถ่ายเลย ไม่ได้ถ่ายซ้ำอีกค่าแสงหนึ่ง ไม่ได้ใช้ฟิลเตอร์ ND หรือแฟลช
ภาพดีที่อยู่ติดกับภาพเสีย ภาพพอร์ตเทรตดี ๆ ใต้กันสาดเพียงภาพเดียวไม่ได้พิสูจน์อะไร ถ้าภาพถัดไปในชุดเดียวกันซึ่งถ่ายกลางแดดในที่โล่งกลับเสีย แปลว่าช่างภาพไม่มีเทคนิคถ่ายกลางวัน มีแค่มุมที่บังเอิญออกมาดี เรื่องนี้เห็นชัดเป็นพิเศษในชุดภาพงานแต่งงาน เพราะพิธีในสวนหรือบนชายหาดน้อยครั้งที่จะได้แสงสมบูรณ์แบบ
เมื่อไม่ควรถ่ายตอนเที่ยงเลย
บางครั้งคำตอบที่ถูกคือปฏิเสธ งานแต่งงานกลางแจ้งตอน 13:00 น. ในเดือนเมษายนหรือพฤษภาคม เท่ากับให้แขกทนลำบากอยู่หนึ่งชั่วโมง และแทบจะแน่นอนว่าได้ชุดภาพที่อ่อน งานถ่ายครอบครัวที่มีเด็กอายุต่ำกว่าห้าขวบตอนเที่ยงไม่มีประโยชน์อะไร เด็กจะโดนแดดเผาใน 20 นาที หมดแรงใน 10 นาที และจาก 30 ภาพจะมีสิบภาพที่หน้าเปื้อนน้ำตา ส่วนภาพพอร์ตเทรตธุรกิจที่ถ่ายกลางแจ้งริมทะเลในแสงกลางวัน แทบทุกครั้งจะออกมาเป็นภาพนักท่องเที่ยว ไม่ใช่ภาพมืออาชีพ
ถ้าช่างภาพรับงานแบบนี้โดยไม่ทักท้วงอะไรเลย เรื่องนี้บอกอะไรเกี่ยวกับเขาได้มากกว่าฟีดสวย ๆ ช่างภาพที่ดีจะปฏิเสธงานที่ตัวเองทำออกมาให้ดีไม่ได้ ซึ่งไม่ได้แปลว่าเขา “คุยยาก” แต่เป็นวินัยในวิชาชีพ การมีเวลาว่างหนึ่งชั่วโมงตอนเที่ยงไม่ได้แปลว่าต้องถ่ายเสมอไป บางครั้งก็เป็นเหตุผลให้กลับโรงแรม นอนพักสักงีบ แล้วไปเจอช่างภาพพรุ่งนี้ตอนเจ็ดโมงเช้า
ช่วงเที่ยงของพัทยาเป็นตัวคัดกรอง ทำให้เห็นว่าใครทำงานกับฟิสิกส์ของแสงเป็น และใครถ่ายได้เฉพาะเมื่อแสงสวยมาให้พร้อมแล้ว ดูจากชุดภาพชุดเดียวจะไม่เห็น แต่ถ้าดูหลายชุดเทียบกัน โดยเป็นชุดที่ถ่ายกลางวัน ไม่ใช่ชุดพระอาทิตย์ตก จะเห็นได้แทบทุกครั้ง